Natuur naast de containers, Trouw de Verdieping, 1 juni 2013

Informatieborden langs het fietspad, een speciale plattegrond en een speelfilm. De Amerikaanse kunstenaar Fritz Haeg haalt alles uit de kast om te laten zien dat er ook natuur te vinden is op de tweede Maasvlakte.

Als je aan de Maasvlakte denkt, komen termen als industrie en techniek waarschijnlijk het eerst in je op”, zegt Sjaak Poppe, woordvoerder van het Havenbedrijf Rotterdam, dat eigenaar is van de nieuwe kuststrook. “Maar dit gebied heeft ook andere kanten. Natuur, milieu en cultuur spelen een grote rol. De tweede Maasvlakte biedt de natuur kansen, en zorgt voor extra ruimte.”

Laatste kunstenaar in het rijtje  
Kunst is volgens het Havenbedrijf een goede manier om de ontwikkeling van de nieuwe kustlijn onder de aandacht te brengen van de 120.000 bezoekers die het informatiecentrum jaarlijks trekt. Sinds 2007 investeerde de haveneigenaar zo’n zes ton in creatieve projecten. Fotografe Dorothée Meyer legde de eerste ontwikkelingen in de aanleg vast. Twaalf beeldend kunstenaars toonden hun werk op de 2000 hectare grote zandvlakte en dichters verwoordden hun visie op het gebied in een bundel. Ook verbleven in 2011 vier schrijvers onder de naam Schrijvers@Work een zomer in het Sluftergebouw.

Inmiddels is de Maasvlakte 2 officieel geopend en Fritz Haeg is de laatste kunstenaar in het rijtje. Hij observeert het gedrag van dieren in stedelijke en industriële gebieden en met hulp van een grafisch ontwerper verwerkt hij zijn waarnemingen in tastbare objecten zoals borden en posters. “Als klein kind al was ik geobsedeerd door dieren. Vrije dagen spendeerde ik in de dierentuin”, vertelt de excentrieke Amerikaan die opgroeide in Minnesota.

Bijzonder gebied 
Ruimte voor dieren in de haven Haeg legde de fauna in onder andere New York, San Francisco, Londen en Utrecht onder het vergrootglas, maar het Zuid-Hollands havengebied vindt hij het meest bijzonder. “De haven is een plaats van komen en gaan, zowel voor mensen als voor dieren. Denk bijvoorbeeld aan de Kuhls Pijlstormvogel. Deze zeldzame zeevogel is waarschijnlijk per schip aangekomen in de haven. Het begon met één en inmiddels zwermt er een hele kolonie tussen de containers.”

Zijn project Animal Estates moet mensen ervan bewust maken dat zij de stad delen met op het eerste gezicht vaak onzichtbare schepsels en dat zij daar vriendelijk mee moeten omgaan. Om Rotterdammers te betrekken bij het project, konden mensen hun verhalen over de beesten die zij tegenkwamen op de Maasvlakte insturen naar het bureau Stadsnatuur Rotterdam.

Duizenden lieveheersbeestjes
Zes ideeën verschenen op Haegs website. Zo spotte iemand een walvis voor de kust en verbaasde een strandganger zich over de duizenden lieveheersbeestjes. Twee ecologen van het bureau Stadsnatuur hielpen de kunstenaar met het in kaart brengen van het scala aan dieren. Uiteindelijk kwamen ze uit op 26 verschillende beesten, variërend van de slechtvalk, de oorworm, de rugstreeppad tot de grijze zeehond. “Nu is het gebied nog redelijk soortenarm omdat het zo nieuw is”, legt stadsecoloog Garry Bakker uit. “Er is nu alleen nog maar opgespoten zand, het moet zich nog verder ontwikkelen.”

Om aan te geven waar de dieren te vinden zijn en wat hun relatie is met het havengebied, ontwierp Haeg een serie informatieborden, een plattegrond en een film. De borden lijken op verkeerswaarschuwingen en dat heeft een reden: “Net als signalen in het verkeer, wijzen deze borden ons op iets wat we niet direct zien. Wij stedelingen merken vaak niet wat er aan dieren om ons heen loopt, vliegt en krioelt.”

Beschermd gebied
Omdat de Maasvlakte 2 wordt gebouwd in de Voordelta, beschermd natuurgebied, is er bij de aanleg veel tegenspraak geweest van milieuorganisaties. Dieren en planten verloren immers hun leefomgeving. Toch wist het Havenbedrijf in 2009 een overeenkomst te sluiten met Milieudefensie. Er werd afgesproken de verloren natuur te compenseren in een speciaal zeereservaat ten zuidwesten van de landaanwinning.

Het gebied is 25.000 hectare groot en verboden voor boten met een motorvermogen groter dan 260 pk. Het bodemleven kan zich daar dus in alle rust ontwikkelen. Dat is weer belangrijk voor vogels, voor wie daar de voornaamste voedselbron vandaan komt. Daarnaast komt tussen Hoek van Holland en Ter Heijde een nieuw duingebied van 35 hectare. Volgens het Havenbedrijf zal de natuur per saldo niet te lijden krijgen. “Ook op de Maasvlakte zelf zullen altijd open plekken blijven, waar dieren zich kunnen vestigen”, denkt stadsecoloog Bakker. “Zelfs op de oude Maasvlakte is nog braakliggend terrein, het gebied is zo uitgestrekt. En door de economische tegenwind wordt er weinig bijgebouwd.”

Weinig onderzoek
Als door ontwikkeling van het gebied kolonies toch moeten wijken, zal het Havenbedrijf een nieuwe plaats creëren met geschikte vegetatie. Bakker: “Het is niet ideaal, maar vogels zijn inventief. Ze nestelen bijvoorbeeld ook in oude autobanden.” Dat industrie een belemmering vormt voor de natuur staat volgens hem buiten kijf. “Maar het ligt er vooral aan hoe de eigenaar het gebied beheert. Dat betekent niet te veel maaien en voorzichtig omgaan met beschermde dieren en planten.”

Het Havenbedrijf staat hier volgens hem welwillend tegenover. “In het ergste geval, als een beschermde soort bijvoorbeeld overlast veroorzaakt voor een bedrijf, wordt er gezocht naar een andere bestemming.” Van vervuilende stoffen ondervindt de natuur tot nog toe weinig schade, denkt Bakker. Er zijn strenge uitstooteisen (tien procent reductie in 2020) en gevaarlijke stoffen slaan niet direct neer in het gebied. “Zelfs de meest gevoelige plantsoorten zoals orchideeën zijn tot dusver goed in vorm. Maar ik kan niets bevestigen met cijfers. Er is weinig onderzoek verricht op dit gebied.”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *